Een bijzondere stad

Gepubliceerd op 20 januari 2026 om 18:42

Chandigarh is een heel bijzondere stad, qua opzet. Zowel de hele infrastructuur en indeling van de stad zijn ontworpen door Le Corbusier en zijn team, als ook heel veel van de gebouwen die er staan. De stad is opgebouwd uit "sectoren", die ieder als een uitgebreide wijk in nette vierkanten liggen. Straten zijn er recht en breed, vaak met een groenstrook in het midden. En langs veel wegen ligt een vrijgelegen fietspad. Le Corbusier was ook erg van het gemeenschappelijk groen, dus de stad grossiert in de parken; vrijwel iedere sector heeft een uitgebreid park, en veel parken hebben een thema. Zo is er een terrassen-park, een Japans park, een rozentuin, of een waterpartij. Ook zou, in het ontwerp van Le Corbusier, iedere sector min of meer zelfvoorzienend moeten zijn, met scholen, winkels en gezondheidszorg.

Tussen de sectoren in liggen enorme plakken asfalt: brede vierbaanswegen, vaak met nog een ventweg ernaast, officieel voor tweewielers en ambulances maar tuktuks maken er ook vaak gebruik van. Vrijwel alle grote kruisingen hebben een aparte, vrijliggende baan voor afslaand verkeer, maar vaker nog zijn het grote rotondes met groen in het midden. De afstanden in Chandigarh zijn ook enorm. De stad is duidelijk gebouwd voor autoverkeer. In de jaren '50 en '60 had Le Corbusier dus best al een vooruitziende blik. Maar een stukje lopen van de ene naar de andere sector wordt hierdoor niet echt aangemoedigd. Fietsen daarentegen wel weer, met overal stallingen voor huurfietsen.

Het hele "Capitol Complex", dus de regeringsgebouwen en het hooggerechtshof en de omliggende gronden, is ook door hem ontworpen in zijn modernistische, bijna brutalistische stijl. Hij was een voorloper in het gebruik van gewapend beton, en dat kan je hier duidelijk zien. Het hele complex is door de UNESCO aangewezen als werelderfgoed. Dat moesten we dus ook gaan bekijken! We meldden ons bij het Capitol Complex Tourist Center, waar we te horen kregen dat de laatste rondleiding van de dag over anderhalf uur zou gaan beginnen. Zonder gids geen toegang tot het complex. Dat gaf ons tijd om nog even een hapje te gaan eten. Restaurantjes zouden niet ver zijn, in sector negen, zei de medewerker.

Dus wij wandelden goedgeluimd in de aangewezen richting. Na zo'n 10 minuten stelden we ons de vraag: Bedoelde hij nou niet ver met de auto, of bedoelde hij echt loopafstand? Nog 10 minuten later, zagen we in de verte de kruising met een afslag naar sector 9. Nog 10 minuten later kwamen we wat winkeltjes tegen. We doken het eerste koffietentje/bakkerij in die we tegenkwamen. ze hadden er ook warme maaltijden, dus dat kwam goed uit. De weg naar de winkels werd geflankeerd door grote villa's, waarvan één er het consulaat van Zuid-Korea huisvestte. Geen wonder dat het prijsniveau in deze zaak aanmerkelijk hoger lag dan we verwachtten, en dan we tot nu toe hadden meegemaakt.

We besloten toch te blijven, en bestelden koffie, patat, een tostie en een appeltaartje. Het eten en drinken werd in volledig willekeurige volgorde bij onze tafel afgeleverd, waardoor we zoet, hartig en koffie door elkaar naar binnen werkten. Al gauw was het tijd om terug te gaan naar het tourist center. Maar met weer ruim een half uur te lopen, zouden we niet op tijd gaan komen, dus hielden we een tuktuk aan. Zul je net zien: wij hebben haast, maar we krijgen de meest slome tuktuk van heel Chandigarh om ons dat stukje te brengen. Het was een electrische tuktuk, waarvan je er steeds meer zier op de straten hier, maar ook in New Delhi, en waarschijnlijk was zijn accu bijna leeg. Toen wilde hij ons ook nog naar een verkeerde plek brengen, want, ja, de tuktuk driver knows best. We zijn maar uitgestapt, betaalden de beste man en liepen de laatste 100 meter. Net op tijd kwamen we het kantoortje weer binnen. Er zaten al verschillende mensen te wachten op de rondleiding, maar eerst moesten onze paspoorten nog geregistreerd worden. Ons groepje bestond uit ongeveer 10 toeristen. Wat Indiërs, een Canadees echtpaar en wij.

We liepen via een bruggetje naar het hek dat het complex afsloot voor 'de gewone man'. Dat hek was echter helemaal niet op slot, en kon gewoon door de gids geopend worden. Wel zat een stukje verderop een politieagent op een stoeltje op het gras. We wandelden door een parkje naar een gigantische betonnen vlakte van, voor zover Simon kan narekenen, ongeveer 7 hectare. Aan de rechterkant daarvan, bevond zich het High Court, het hooggerechtshof, van Punjab en Haryana. Van twee deelstaten dus. Ook de twee overheidsgebouwen doen dienst voor deze twee deelstaten. Het geval wil namelijk, dat na de bouw van de stad, de deelstaat Punjab, het Indiase deel dan, nog een keer opgedeeld is, langs een taalgrens waar de inwoners aan de ene kant Punjabi spreken, en aan de andere kant Hindi. Chandigarh maakt nu zelf geen deel meer uit van een van beide deelstaten, maar is een autonoom uniegebied. Om het nog maar even nog lastiger te maken.

Het hooggerechtsgebouw hadden wij, voordat we naar het tourist center gingen, al even van de andere kant gezien, de kant waar je als burger ook mag komen omdat je deel uitmaakt van een rechtzaak. Maar deze kant was aanmerkelijk mooier, met een dubbel dak, dat voor verkoeling van het gebouw moet zorgen, en kleurvlakken die de verschillende rechtszalen aanduiden. Het grote gele vlak markeert de zaal waar het Supreme Court zitting heeft. De ramen van het gebouw liggen diep naar binnen, de betonnen "luifels" houden de zon buiten in de warme seizoenen. Al met al

heel vernuftig gebouwd voor het Indiase klimaat. Grote waterbekkens voor alle gebouwen, waar in de zomer de wind over het water het gebouw bereikt zodat het wat verkoeling brengt. Maar in deze tijd van jaar zijn de bekkens leeg. Hoewel ik meestal niet zo houd van dit soort betonnen gebouwen, was ik toch wel onder de indruk na het verhaal van de gids.

Toen gingen we door naar het Open Hand Monument, ook ontworpen door Le Corbusier. De open hand, die ook op een vredesduif lijkt, symboliseert vrede en geweldloosheid, de open hand die kan geven en ontvangen. Het enorme zware gevaarte staat op een stalen paal, die door een ingenieus systeem zo licht beweegt dat de hand van enkele tonnen in de wind kan ronddraaien. Onder het monument ligt een amfitheater, Een bak van beton, dus, die nog regelmatig in gebruik is.

De wandeling ging verder, langs de geometrische berg, die het hele overheidscomplex afscheidt van de stad. Daartegenover zagen we het monument voor de martelaren. Maar bijzonderder was de Toren van de Schaduw. Een proefobject waar Le Corbusier de lichtinval (en dus de warmte) van de zon manipuleerde, zodat in de zomer helemaal geen zonlicht in de toren valt, door betonnen luifels precies goed te positioneren. Door dit gebouw, wist hij precies hoe de luifels aan de gebouwen moesten staan op de windrichtingen. Dan het parlementsgebouw. Ontworpen voor een eerste en tweede kamer, maar door de splitsing van de staat worden er nu de beslissingen alleen door twee tweede kamers genomen, een van Punjab en een van Haryana. De parlementariers komen wel door dezelfde deur naar binnen, waarop een enorm, door Le Corbusier zelf geschilderd kunstwerk te zien is. Daarna gaan ze ieder naar hun eigen kamers. We mochten zelfs binnen kijken in het parlement van de Punjab. De enorme koepel die boven het dak uit steekt was van binnen een indrukwekkende ruimte. Helaas mocht er binnen niet gefotografeerd worden.

Het laatste gebouw, het secretariaat van beide regeringen (ieder de helft van het gebouw) hebben we eigenlijk niet echt bekeken. Maar dat was ook niet meer nodig. We hadden wel genoeg beton gezien. We gingen wandelen door het grootste park van Chandigarh. Op een bankje gaven we onze voeten wat rust en dronken water. Toen verder door het park, een straat over en door een beeldentuin, en weer een straat over om door de rozentuin te lopen. Inmiddels was de zon onder, de lichtjes gingen aan. In de verte zagen we de verlichting van een groot winkelcentrum. We waren in weer een andere sector aangekomen. Op het plein tussen alle winkels, zagen we weer een beeld van Le Corbusier. Ook in de omringende flatgebouwen was duidelijk zijn hand te zien. De winkels aan het plein, waren veelal dezelfde als in de Elante Mall, gisteren. Alleen grensden ze hier aan een tweetal grote pleinen. Ik moet eerlijk zeggen, dat ik dit winkelcentrum gezelliger vond dan de luxe, overdekte en geairconditionde Elante Mall.

Na een hapje eten - niet te veel, want de lunch was nogal overdadig geweest- bestelden we een Uber om terug te gaan naar het hotel. We zouden bijtijds moeten gaan slapen, want morgen moeten we vroeg op om de trein van 6.55 uur te halen.