Hoewel we van iedere minuut genieten, en ons bijna niet kunnen voorstellen dat we alweer bijna twee weken geleden zijn aangekomen, is het niet allemaal joehoe en feest hier in Amritsar. Gisteren hadden we het over het tweede bloedbad in Amritsar. En ook het eerste hebben al eens vermeld: het bloedbad in Jallianwala Bagh. Toen we dit in het Rode Fort tegenkwamen, was mijn eerste, vergenoegde, reactie: "Daar gaan we ook heen." Meteen gevolgd door een ontnuchterend: "Oh, daar gaan we ook heen." Dus nu we in Amritsar zijn, wilden we natuurlijk Jallianwala Bagh bezoeken.
Jallianwala Bagh Massacre
De binnenstad van Amritsar is behoorlijk compact, en het park ligt vlak bij de Gouden Tempel, dus vertrokken we weer te voet uit het hotel. Maar eerst even een korte toelichting op de situatie in 1919. De Britten hadden net de Rowlatt Act ingevoerd, een wet waarmee ze Indiërs eindeloos en preventief konden vastzetten zonder rechtszaak en puur op verdenking van samenspanning tegen de Britse regering. Het was een reactie op de opstanden tijdens de eerste wereldoorlog. In deze oorlog hebben tienduizenden Indiërs het leven gegeven voor het moederland in Europa, en zij kregen er niets voor terug. De Britten waren dus bang voor meer opstandigheid in hun kroonkolonie.
13 April 1919 was een feestdag in Amritsar, Baisaki, en er was veel volk in de stad. Ook werd er die dag gehoor gegeven aan de oproep van Gandhi om geweldloos verzet te plegen. Er werd een grote bijeenkomst georganiseerd, waarbij toespraken werden gehouden. Dit soort bijeenkomsten was verboden door de Britse overheerser, maar dat was bij het gros van de Indiërs niet bekend. Duizenden belangstellenden waren aanwezig op het gras van Jallianwala Bagh. Toen de plaatselijke commandant, Kolonel Dyer, dat hoorde werd in opdracht van de luitenant-gouverneur van Punjab, O'Dwyer, besloten in te grijpen.
Met een regiment Gurka's en Sikhs, Indiërs uit het Indian Army dus, blokkeerde hij de enige uitgang uit het park, en beval zijn mannen gericht te schieten op de menigte. Zonder waarschuwing, zonder poging de vreedzame demonstratie uiteen te laten gaan. Duizenden Indiërs werden gedood of gewond. 24 uur lagen de gewonden te bloeden en te kermen tussen de doden, voordat de lokale bevolking er heen durfde om te gaan kijken of ze konden helpen. In de film Gandhi had deze scene ook diepe indruk op mij gemaakt.
En nu liepen we hier. In de voetsporen van de soldaten door het smalle steegje naar het park. Vanaf het punt waar de schoten werden gelost, keken we uit over het groen. Sinds 1919 is het gebied wel aangepast. In de gebouwen rond het park huist nu een tentoonstelling over het bloedbad. Op de plek waar de samenkomst plaatsvond, staat nu een enorm monument voor de martelaren. Er brandt een "eternal flame" om hen te herdenken. De kogelgaten in de muren zijn gemarkeerd, mocht je ze over het hoofd zien (wat niet zal gebeuren, als je de tentoonstelling hebt gezien). De put, waar mensen in sprongen om het vege lijf te redden en waar later 120 lichamen uit gevist werden, staat onder een koepeltje achter glas.
We maakten eerst een rondje door het park, om vervolgens door de vier gebouwen van de expositie te gaan. Ik kan er niet meer van zeggen, dan dat het diepe indruk op ons maakte. Het beestachtige gedrag van mede-Europeanen gaf een beetje af, en ik voelde plaatsvervangende schaamte. Helemaal toen we er achter kwamen dat de Britse regering nog steeds geen formele excuses heeft aangeboden voor wat er gebeurd is. En het maakt ons extra bewust van wat het Nederlandse rijk in verschillende delen van de wereld, zoals Indonesië en Suriname, heeft aangericht.
Kolonel Dyer werd de hand boven het hoofd gehouden, hoewel hij een jaar later wel met pensioen ging. Luitenant-gouverneur O'Dwyer voerde na het bloedbad de staat van beleg in in Punjab. Hij werd in 1940 door een Punjabi vrijheidsstrijder gedood. En ja, dat voelt dan toch een beetje als gerechtigheid.
The Partition Museum
Gandhi, toch de vader des vaderlands van India, wilde een grote natie maken van Brits India, met vrijheid voor iedereen om te geloven wat hij wil, en verdraagzaamheid tussen alle geloven. We weten inmiddels allemaal dat dit niet is gelukt. Op 14/15 augustus ontstonden, na een overlegperiode van slechts een paar maanden, twee zelfstandige staten: De moslimstaat Pakistan en het seculiere India. De grenzen van deze twee staten werden in een periode van slechts 5 weken getrokken door een outsider, Cyril Radcliffe, die nog nooit voet in India had gezet, op basis van geloof. Hij moest zich echter baseren op achterhaalde data.Punjab werd opgedeeld in een een Oost- en West-Punjab, waarbij het westelijke deel met hoofdstad Lahore bij Pakistan hoorde, en het westen bij India. Hier hebben we ook al iets over verteld toen we in Chandigarh waren. Toen de twee landen een feit waren, wisten veel bewoners van grensdorpen niet of ze nu Pakistani of Indiërs waren.
Maar het meest schrijnende van dit alles, was de volksverhuizing die na de onafhankelijkheid plaats vond. Het Partition Museum heeft hierover een aangrijpende tentoonstelling. De eerste zalen gingen over de aanloop naar de onafhankelijkheid en de wens van de moslims om een eigen staat te krijgen. Als minderheid in India, waren ze bang te weinig inspraak te krijgen in de regering. De Congresspartij van Gandhi en Nehru wist die zorgen niet weg te nemen. Maar wat er na de deling gebeurde was werkelijk hartverscheurend. Miljoenen trokken van Pakistan naar India, en vice versa. De migranten waren voor ze de grens over gingen hun leven niet zeker, door aanvallen van de lokale bevolking. En toen ze de grens over waren, waren ze hun leven niet zeker door watertekort, slechte hygiëne en ziektes. Vaak vertrokken ze met niks anders dan de kleren die ze aan hadden, en moesten dagenlang lopen, door droogte of moessonregens. Wat mij het meest naar de keel greep, waren de verhalen over kwetsbare groepen in die tijd: de dalits, die niks hadden en dus vaak niet konden vertrekken. Maar meer nog die van meisjes en (jonge) vrouwen. Tienduizenden zijn er ontvoerd aan beide zijden van de grens, en nog geen vijfde daarvan werd tot nog toe teruggevonden. Meisjes werden bij voorbaat door hun familie gedood, om de familie-eer te beschermen -zo konden ze tenminste niet verkracht worden. Of ze pleegden zelfmoord, om zichzelf tegen misbruik te beschermen. En mocht er dan toch iets met ze zijn gebeurd, werden ze door hun eigen families verstoten.
En net toen ik, diep onder de indruk en met mijn hand voor mijn mond van ontzetting door de zaal liep, werd ik aangesproken in gebrekkig Engels door een jonge vrouw. Waar ik vandaag kom, met wie ik hier was, of mijn kinderen er niet bij waren. "I love you." En als er iets was, moest ik bellen. Ze gaf me een briefje met haar telefoonnummer. Ik was helemaal overdonderd en wist niet goed hoe ik moest reageren. Het was allemaal zo tegenstrijdig.
En als klap op de vuurpijl.....
.... Bleek Simon deze ochtend wat last te hebben van zijn darmen. Toch iets verkeerd gegeten? Of zou het heilige water verkeerd zijn gevallen bij hem? Ik had gelukkig (nog?) nergens last van. Meteen maar gebruik gemaakt van onze reisapotheek, want we zijn voorbereid op pad gegaan. Halverwege het Partition Museum, moest hij toch weer naar de wc, en het probleem was wat verergerd. Terug in de hotelkamer kregen we ook het idee dat hij wat koorts heeft. Toch wil hij gewoon morgen verder reizen. Komt goed uit, want het hotel heeft vanaf morgen geen ruimte meer voor ons.
Andere tegenslag was dat we geen kaartjes hebben kunnen (laten) bemachtigen voor de Republic Day Parade. We hebben dan eigenlijk ook geen zin om terug te reizen naar Delhi. Dus nemen we morgen een andere afslag en gaan naar Rishikesh.
En Simon? Die voelt zich gelukkig niet al te slecht en laat zich graag door mij vertroetelen.
Reactie plaatsen
Reacties
Kippenvel, zeker het laatste stuk van het verhaal. Én de vrouw die je benaderde..! En veel beterschap voor Simon!